Kompenzacioni jastuci služe za prihvatanje toplotnih dilatacija na “U”, “Z”, “L” krivinama cevovoda, lukovima, račvama, redukcijama, zapornoj armaturi, završnim spojnicama, u blizini kompenzatora i fiksnih tački, u zonama promene pravca cevovoda, kao i na najvišim i najnižim tačkama cevovoda.
U sistemima daljinskog grejanja, gde cevovodi rade pri povišenim temperaturama i pritiscima, termička izduženja mogu izazvati značajna aksijalna (uzdužna), bočna i ugaona naprezanja koja mogu dovesti do deformacija, pucanja spojeva, oštećenja izolacije i smanjenja radnog veka sistema. Kompenzacioni jastuci omogućavaju kontrolisano preuzimanje tih pomeranja i smanjuju opterećenje na cevima, zavarenim spojevima, armaturi i pratećoj opremi čime obezbeđuju dugotrajniji i pouzdaniji rad sistema daljinskog grejanja. Apsorbujući uzdužna pomeranja cevi, kompenzacioni jastuci smanjuju sile koje deluju na fiksne oslonce, sprečavaju pojavu prekomernog naprezanja, ublažavaju vibraciju i buku, štite cevovod od oštećenja i smanjuju rizik od havarija, čime direktno utiču i na smanjenje troškova održavanja.
Kompenzacioni jastuci su izrađeni od ekspandiranog polietilena otpornog na dekomponovanje i hemikalije. Njihova dužina je 1000mm, debljina 40mm, a gustina 30 ± 4 kg/m³. Ukoliko je proračunom potrebna veća debljina, dva ili više kompenzaciona jastuka se zagrejavaju plamenom i lepe jedan na drugi. Kompenzacioni jastuci mogu biti obloženi laminatnom trakom kako bi se sprečilo prodiranje zemlje ili peska u prostor između cevi i jastuka.
Izbor odgovarajućeg tipa kompenzacionig jastuka mora biti zasnovan na tehničkom proračunu i uslovima ekslotacije cevovoda, odnosno treba voditi računa o projektno proračunatom termičkom izduženju cevovoda, prečniku i težini medijske cevi, maksimalnoj radnoj temperature, proračunatim pritiscima i uslovima okoline.
Najčešće korišćani tipovi kompenzacionih jastuka su:
- Tip I – 40x120x1000mm
- Tip II – 40 x 240x1000mm
- Tip III – 40x360x1000mm
Spoljni prečnik cevovoda određuje širinu kompenzacionih jastuka, u zavisnosti od toga, postoji 7 tipova kompenzacionih (diletacionih) jastuka:
| PEHD cev (mm) |
TIP | Širina kompenzacionog jastuka (mm) |
|---|---|---|
| ø90 – ø160 | Ⅰ | 120 |
| ø180 – ø280 | Ⅱ | 240 |
| ø315 – ø355 | Ⅲ | 360 |
| ø400 – ø500 | Ⅳ | 480 |
| ø560 | Ⅴ | 600 |
| ø630 – ø710 | Ⅵ | 720 |
| ø800 | Ⅶ | 960 |